سوء مدیریت خبری اربعین و مردم سردرگم/ دیر نشده برای رفع آن! – پایگاه خبری خوب


یک کارشناس رسانه با طرح این سوال که چرا از یک سو مردم را به شرکت در راهپیمایی بزرگ اربعین تشویق می کنیم و از سوی دیگر به دلیل کوتاهی مردم را به خانه نشینی تشویق می کنیم؟
وی با انتقاد از عملکرد برخی رسانه ها در انعکاس اخبار مربوط به راهپیمایی اربعین تصریح کرد: ما در اخبار خود رهبری نداریم و با اخبار جعلی مردم را گمراه می کنیم.

مجتبی صمدی، دانشجوی دکتری علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی در گفت وگو با خبرنگار ایسنا، با انتقاد از عملکرد صدا و سیما در گزارش اخبار مرتبط با پیاده روی اربعین، نکاتی را در این زمینه ذکر کرد.

وی با اشاره به اخباری مبنی بر بسته شدن مرزهای زمینی برای شرکت در راهپیمایی بزرگ اربعین، با نگاه رسانه ای به این موضوع خاطرنشان کرد: با وجود تمام کمبودها و کاستی هایی که مردم در برنامه ریزی اربعین ۱۴۰۱ احساس می کنند و می بینند. ، مسئولیت بخشی است. این رویداد و رویداد پیش رو در این زمان باید به عنوان مسئولیت رسانه و مدیریت خبر تلقی شود. یعنی در نحوه ارتباط ما با این مراسم، از نحوه ثبت نام و شرکت مردم در اربعین گرفته تا مسائل دیگر، مدام احساس می کنیم که در برخی جاها کمبودهایی وجود دارد. و با وجود اینکه گفته می شود در طرف مقابل امکانات بسیار کم است، شرکت در راهپیمایی اربعین مدام از طریق شبکه های رادیویی، تلویزیونی و رادیویی تبلیغ می شود.

این کارشناس رسانه با انتقاد از عملکرد صدا و سیما در این حوزه خاطرنشان کرد: صدا و سیما از یک سو مردم را به پیاده روی در ایام اربعین تشویق می کند و از سوی دیگر به مردم می گوید راه بسته است و باید مردم را به پیاده روی برسانند. نرو و این مشکلات و کاستی ها وجود دارد. این موضوع یک ایراد اساسی دارد که صدا و سیما حداقل باید در ادامه روند کار آن را بررسی کند. اگر توانایی ما برای ارسال جریان های کمکی محدود است، باید آن را بپذیریم و آن جریان رسانه را کنترل کنیم. اگر مردم را بیشتر در مورد این مشکل هیجان زده کنیم، قطعا مردم تا مرزها پیش می روند و این البته یک جنبه از مشکل است.

وی سپس به رسالت رادیو اربعین در گزارش اخبار پیاده روی اربعین اشاره کرد و جنبه دوم این موضوع را تشریح کرد: نکته دوم معاونت مدیریت خبر و گزارش رویداد یا پدیده رسانه ای است که بخش عمده آن را تشکیل می دهد. از اغتشاشات و اقدامات می توان افراد را به این مدیریت خبری و رفتار آنها در مرزها نسبت داد و حتی آن را از عیب ذکر شده در محور اول تشخیص داد. در حال حاضر رسانه ای ویژه اربعین به نام «رادیو اربعین» تأسیس شده است که مردم به برنامه های این شبکه در حوزه اطلاع رسانی و اخبار مربوط به مراسم اربعین مراجعه می کنند. یعنی شاید نقش اصلی اطلاع رسانی در حوزه اربعین در کنار سایر بخش های خبری و اطلاع رسانی که در فضای خبری نیز زمان خاص خود را دارند، همین رادیو اربعین باشد. اما به نظر من بخشی از این مشکل مدیریت خبر است که در شبکه های تلویزیونی به ویژه رادیو اربعین با آن مواجه هستیم و این موضوع مدیریت و کنترل خبر را می طلبد.

صمدی در ادامه سخنان خود گفت: وجه اصلی ماجرا رسانه ای شدن پیاده روی اربعین است که اگر صرفاً یک اتفاق در قالب گزارش باشد، در معرض اعمال، ناهنجاری ها و ناهنجاری های رفتاری قرار می گیرد. با مراسم اربعین به پایان می رسد. آنچه اکنون می بینیم موجی از مردم به سمت مرزهای مختلف، تجمع، خروج و حتی راه اعتراض به ناآرامی های موجود است. در واقع، علیرغم اینکه رادیو اربعین ممکن است در رویکرد خود به اخبار و اطلاعات خود را رویداد محور قرار دهد، در اینجا باید کمی عقب بماند.

این کارشناس رسانه همچنین یادآور شد: بهتر است صداوسیما اربعین تنها بخشی از تولید خود را بر روی رویدادها متمرکز کند. بر این اساس، اگر رویکرد خبری طیف محور ایشان را در نظر بگیریم و اخبار اربعین را رویداد محور بدانیم، باید فرآیند محور نیز باشد; یعنی گزارش هایی بر اساس زیرساخت ها و شرایط بهداشتی، درمانی و غیره.

صمدی بر لزوم تفکیک شکل اطلاع رسانی در رادیو اربعین با سایر بخش های اطلاع رسانی و خبری سازمان صدا و سیما تاکید کرد.

وی گفت: در اخباری که با موضوع اربعین تهیه و پخش می شود، مردم تصور می کنند رادیو اربعین در حال تهیه گزارش از این مراسم است. بنابراین می بینیم که مثلاً یک مجری برجسته و ثابت برنامه به فرماندار یک شهر مرزی یا یک مسئول فرهنگی در ستاد اربعین استان مراجعه می کند و تصور مردم این است که گزارش فوری و زنده ای از برنامه دارند. واقعه در اربعین اما ادراک یک شیوه عمل است و رفتار آن مسئول و فرد مصاحبه شونده رفتار و رفتاری است که عملاً در نقش روابط عمومی یک سازمان یا نهاد خاص دیده می شود. بنابراین در اینجا یک سری اطلاعات غلط به مردم داده می شود، یعنی افرادی که به دنبال رویدادهای رویداد هستند، با یک سری اطلاعات نادرست مواجه می شوند و در واقع مردم را در انتخاب مسیر مرز خود گمراه می کنند. این اتفاق نشان می دهد که ما نیاز به یک نوع مدیریت خبری داریم که باید در سطح رویدادی مانند اربعین به طور کامل شکل بگیرد. این بدان معنی است که ما باید سطح اخبار و اطلاعات مربوط به رویدادهای خود را از آنچه مردم می خواهند متمایز کنیم. این نگاه رویدادمحور به پدیده می تواند منجر به ضعف در برنامه ریزی، سیاست گذاری و حتی اقدامات انسانی شود.

این کارشناس رسانه در ادامه سخنان خود اینگونه بیان کرد: نکته بعدی در این حوزه، تفاوت و تمایز است که باید بین این دو شکل خبری تمایز قائل شویم. وقتی می خواهیم به طور مستمر از وقایع رادیو اربعین گزارش بدهیم، حتی مجریان همیشگی برنامه هم به شکل اخبار تصادفی و امثال اینها در می آیند و این روحیه کنجکاوی مجریانی که خود را خبرنگار می دانند باعث می شود که مردم فقط به خورد مردم بخورند. اطلاعات غلطی که ذکر کردیم

صمدی در خاتمه این گفت وگوها خاطرنشان کرد: برای بسیاری از این اتفاقات نیازمند مدیریت خبری هستیم تا اخبار در قالب یک رویداد صفحه اول باشد. حتی اتفاقاتی که در واقعه اربعین افتاد، مثلاً الان مرزها بسته شده، گذرنامه متوقف شده و … مردم را تشویق به خانه نشینی می کنند. اگر گزارشی تهیه شود که مرز مشکلی ندارد! و افرادی که به این امر علاقه دارند باید به این سمت بروند.

وی با تاکید بر ضرورت ساختاربندی اخباری که از رادیو اربعین و صداوسیما تولید و پخش می شود، تصریح کرد: نحوه اطلاع رسانی در شبکه های خبری مانند خبر و سایر شبکه های تلویزیونی نشان می دهد که نحوه اطلاع رسانی و ساماندهی اخبار نیز هست. از قبل طراحی نشده است؛ یعنی نحوه اطلاع رسانی اخبار «به موقع» است; اگر با رویدادی مواجه هستیم که چند روز طول می کشد. خبرهایی از این دست که ما الان مرزها را می بندیم ممکن است باعث شود خیلی ها پشت مرزها بمانند، عده ای منتظر بمانند و بخواهند از مرزها عبور کنند.

وی افزود: در شرایط فعلی توصیه ما به خبرسازان و رسانه ها این است که بیایند و برنامه ریزی کنند. یعنی در روند انتشار اخبار و حتی محدودیت هایی که می خواهیم رعایت کنیم، چگونه باید رفتار کنیم و در چه بازه زمانی این اعلامیه ها را انجام دهیم. انجام این وظیفه نیازمند مدیریت خبری شبه فرآیند محور است. آنچه ما حداقل از ستاد اربعین انتظار داشتیم، پایبندی به چارچوب فرآیند محور در خبررسانی بود. اگر این چارچوب ها نباشد دو روز دیگر مرزها دوباره شلوغ می شود. مدیریت اتفاق نمی افتد و حملات ادامه می یابد. بنابراین این نکته مهمی است که باید به آن پرداخته شود، یعنی ستاد اربعین نیازمند مدیریت خبری است که حتی زمان اخبار مهم را به اطلاع عموم برساند.

این کارشناس رسانه خاطرنشان کرد: ما باید در زمان های خاصی یک رویداد محوری داشته باشیم و بقیه بخش های خبری را به صورت فرآیند محور جابه جا کنیم و باید آن فرآیند اصلی را حداقل در مهارت های خبرنگاران و مجریان خود اعمال کنیم. یعنی مردم با آنها به عنوان یک رویداد برخورد نمی کنند. به عنوان مثال وقتی معاون فرهنگی ستاد اربعین ایلام می گوید ما شرایط فرهنگی را آماده کرده ایم و اینجا مهیا شده است، مردم این اطلاعیه را به بازگشایی مرزها تعبیر نکنند. ما باید خودمان فرآیند مدیریت اخبار را آماده و برنامه ریزی کنیم. در حال حاضر شرایط به گونه ای نیست که بخواهیم آداب و رسومی مانند اربعین را دستخوش تحولات و دگرگونی های جدی کنیم، زیرا نارضایتی عمومی و اجتماعی و کم کاری سیاستمداران ما در عرصه های مختلف بسیار محسوس است و رسانه ها می توانند پیشرو باشند. خیلی خوب است که در این صورت تخلفات برخی از مدیران و سیاستگذاران ما بررسی شود. این حادثه رهبری می خواهد، یعنی حداقل رادیو اربعین را رسانه ای روابط عمومی سازمان ها و تشکل ها نکند.

مجتبی صمدی در پایان گفت: به عنوان مثال می توانیم با رویکرد استفاده از خبرنگاران حرفه ای شیوه بحث و گزارش های پژوهشی را در برنامه های خود اتخاذ کنیم و مشکلات و مسائلی که در مناطق مرزی وجود دارد نیز مطرح می شود. اما همه اینها مستلزم به کارگیری کارشناسان بسیاری است. چیزی که ما نمی دانیم و در حوزه اطلاعاتی خود به آن نمی پردازیم. به نظر من یکی از راهبردهایی که صدا و سیما می تواند در پیش بگیرد خبرنگاران شفاف هستند. یعنی سه یا چهار خبرنگار تعیین شده فقط در موضوع اربعین حضور پیدا کنند و خود را معرفی کنند تا فقط اخبار مربوط به اربعین را منتشر کنند. مدیریت خبر باید جدی گرفته شود تا مشکلات ما در این حوزه ها حل شود.

انتهای پیام